فیلم مراقب Moragheb یکی از بحثبرانگیزترین فیلمهای ایرانی سال ۲۰۲۶ است؛ اثری از محسن قرایی که پس از نمایش در بخش افقهای جشنواره ونیز، خیلی زود از یک فیلم تازه ایرانی به یکی از موضوعات مهم سینمای ایران در رسانههای بینالمللی تبدیل شد.
مراقب در ظاهر داستان یک خانواده ایرانی را روایت میکند که خانهشان در آستانه تخریب قرار گرفته است، اما زیر این داستان خانوادگی، تصویری از فروپاشی اقتدار پدرانه، میل به رهایی، فشار اجتماعی و زندگی در ساختاری بسته شکل میگیرد. خانه در این فیلم فقط یک ساختمان نیست. هرچه دیوارهای خانه به پایان خود نزدیکتر میشوند، ساختار خانواده نیز بیشتر از هم میپاشد.
فیلم با بازی فرهاد اصلانی، لاله مرزبان، ریما رامینفر و النا خاکبازان ساخته شده و محصول مشترک ایران، آمریکا و آلمان است. مراقب در جشنواره ونیز ۲۰۲۶ در بخش افقها به نمایش درآمد و لاله مرزبان برای بازی در این فیلم جایزه بهترین بازیگر زن بخش افقها را دریافت کرد.
فیلم مراقب درباره چیست؟
مراقب یک درام اجتماعی و خانوادگی است که داستان آن در حاشیه تهران اتفاق میافتد.
رشید حافظی با بازی فرهاد اصلانی نگهبان زندانی است که زندگی خانوادگیاش در شرایط دشواری قرار گرفته است. خانهای که او و خانوادهاش در آن زندگی میکنند قرار است به دلیل طرح توسعه و ساخت مسیر جدید تخریب شود. در همان زمان، رشید در محل کار نیز با بحران روبهرو میشود و پس از متهم شدن به کمک به فرار یک زندانی، موقعیت شغلی خود را از دست میدهد.
اما مشکلات رشید فقط به کار و خانه محدود نمیشود.
او متوجه میشود دختر بزرگش انسی با بازی لاله مرزبان قصد دارد ایران را ترک کند و برای کار به ترکیه برود. انسی به دنبال فعالیت در زمینه مدلینگ است و آیندهای را تصور میکند که در آن بتواند مستقل از خانواده زندگی کند.
برای رشید، این تصمیم فقط یک انتخاب شخصی نیست. او آن را ضربهای به اقتدار خودش و تصویری میبیند که از خانواده دارد.
در نتیجه، مردی که خودش نگهبان زندان است، کمکم خانه را به زندان دیگری تبدیل میکند.
همین نقطه، ایده مرکزی فیلم مراقب را شکل میدهد.
رشید تلاش میکند خانوادهاش را در خانه نگه دارد تا از فروپاشی آن جلوگیری کند، اما هر تصمیم او نتیجه معکوس دارد. هرچه بیشتر تلاش میکند کنترل را در دست بگیرد، فاصله میان او و اعضای خانواده بیشتر میشود.
کارگردان فیلم مراقب کیست؟
محسن قرایی کارگردان و یکی از نویسندگان مراقب است.
قرایی پیش از این فیلمهایی مانند سد معبر و بدون همهچیز را ساخته است. بدون همهچیز در سال ۲۰۲۱ با استقبال خوبی در ایران روبهرو شد و جوایزی نیز به دست آورد.
مراقب در ادامه همان علاقه قرایی به شخصیتهای گرفتار در فشارهای اجتماعی قرار میگیرد، اما دامنه نگاه او در این فیلم گستردهتر شده است. این بار بحران فقط یک مشکل اقتصادی یا خانوادگی نیست. خانه، شغل، رابطه پدر و فرزندان و حتی مفهوم اختیار در یک نقطه به هم میرسند.
قرایی در گفتوگوهایی درباره فیلم توضیح داده که ایده اصلی داستان از شخصیت یک زندانبان شکل گرفته است؛ مردی که پس از از دست دادن جایگاه خود، خانهاش را به زندان تبدیل میکند. این ایده از همان ابتدا ظرفیت نمادین زیادی داشته و فیلم نیز آن را به شکل مستقیم در ساختار داستان دنبال میکند.
داستان فیلم مراقب
هشدار: این بخش بخشهایی از داستان را آشکار میکند.
رشید یک نگهبان زندان است که در حاشیه تهران زندگی میکند. او مردی معمولی به نظر میرسد که تلاش میکند خانواده خود را اداره کند و جایگاهش را بهعنوان مرد خانه حفظ کند.
اما زندگی او همزمان از چند طرف تحت فشار قرار میگیرد.
خانه خانواده قرار است برای اجرای یک طرح عمرانی تخریب شود. از سوی دیگر، رشید به کمک به فرار یک زندانی متهم میشود و موقعیت شغلیاش را از دست میدهد.
در همین شرایط، او متوجه میشود دختر بزرگش انسی قصد دارد برای کار به ترکیه برود.
این خبر برای رشید نقطه انفجار است.
انسی آیندهای مستقل برای خود تصور میکند، اما پدر نمیتواند این استقلال را بپذیرد. او ابتدا تلاش میکند با مخالفت و فشار، تصمیم دخترش را تغییر دهد. وقتی این روش جواب نمیدهد، کنترل او شدیدتر میشود.
رشید در نهایت همسر و دخترانش را در خانه محدود میکند.
موقعیت فیلم از اینجا تغییر میکند. خانهای که قرار است چند روز بعد با بولدوزر تخریب شود، حالا درون خود نیز به یک زندان تبدیل شده است.
بیرون خانه، ماشینآلات تخریب منتظرند.
داخل خانه، مردی تلاش میکند خانوادهای را که دیگر نمیتواند کنترل کند، در کنار خود نگه دارد.
این دو خط داستانی در نهایت به یکدیگر میرسند.
خانه در حال فروریختن است و خانواده نیز همزمان در حال فروپاشی.
چرا نام فیلم مراقب است؟
عنوان مراقب از چند جهت قابل تفسیر است.
در سطح نخست، رشید نگهبان زندان است. شغل او مراقبت از زندانیان است و زندگی حرفهایاش با مفهوم کنترل و مراقبت گره خورده است.
اما وقتی همین مرد وارد خانه میشود، مرز میان مراقبت و کنترل از بین میرود.
رشید تصور میکند از خانوادهاش مراقبت میکند، اما رفتار او به حبس و اجبار تبدیل میشود.
در اینجا فیلم یک پرسش مهم مطرح میکند:
چه زمانی مراقبت از دیگری به کنترل او تبدیل میشود؟
رشید خودش را پدر و محافظ خانواده میداند، اما اعضای خانواده او را فردی میبینند که آزادی آنها را محدود کرده است.
این تضاد یکی از پایههای روانشناختی فیلم است.
خانه در فیلم مراقب چه معنایی دارد؟
خانه مهمترین نماد فیلم است.
خانهای که قرار است تخریب شود، در ظاهر محل زندگی خانواده رشید است. اما در لایه عمیقتر، خانه نماینده ساختار خانوادگی و نظمی است که رشید تلاش میکند حفظش کند.
در نقد Cineuropa نیز تاکید شده که عنوان Falling House فقط به ساختمانی که قرار است تخریب شود اشاره ندارد و میتوان آن را نشانهای از فروپاشی ساختار سنتی خانواده دانست.
هرچه خانه بیشتر در معرض تخریب قرار میگیرد، اقتدار رشید نیز شکنندهتر میشود.
او میخواهد دیوارهای خانه را حفظ کند، اما در همان حال خودش تبدیل به یکی از عوامل فروپاشی خانواده شده است.
این تضاد یکی از هوشمندانهترین ایدههای فیلم است.
بازیگران فیلم مراقب
فرهاد اصلانی در نقش رشید
فرهاد اصلانی نقش اصلی فیلم را بازی میکند.
رشید یکی از پیچیدهترین شخصیتهای فیلم است. او نه یک شرور کلاسیک است و نه پدری کاملا بیاحساس.
رفتارهای او از ترس، شکست، غرور و میل به کنترل سرچشمه میگیرند.
او همزمان قربانی شرایط و عامل فشار بر خانواده است.
گاردین بازی اصلانی را یکی از نقاط قوت فیلم دانسته و رشید را مردی توصیف کرده که زیر فشار زندگی خرد شده و در عین حال تلاش میکند اقتدار از دسترفته خود را دوباره به دست بیاورد.
اصلانی در این نقش باید شخصیتی را بازی کند که مخاطب از یک طرف از رفتارهایش خشمگین میشود و از طرف دیگر میتواند ریشه ترس و شکست او را ببیند.
همین دوگانگی باعث شده نقش رشید از یک شخصیت منفی ساده فراتر برود.
لاله مرزبان در نقش انسی
لاله مرزبان نقش انسی، دختر بزرگ رشید را بازی میکند.
انسی نماینده نسل جوانتر خانواده است. او میخواهد برای خودش تصمیم بگیرد و از محیطی که آزادی محدودی برایش ایجاد کرده فاصله بگیرد.
تصمیم او برای رفتن به ترکیه و دنبال کردن کار مدلینگ، موتور اصلی بخش مهمی از تعارض خانوادگی فیلم است.
مرزبان در جشنواره ونیز برای بازی در مراقب جایزه بهترین بازیگر زن بخش افقها را دریافت کرد. این جایزه رسمی یکی از مهمترین موفقیتهای فیلم محسوب میشود.
ریما رامینفر
ریما رامینفر در نقش همسر رشید حضور دارد.
شخصیت او در میان دو نسل خانواده قرار گرفته است. از یک طرف سالها با شرایط زندگی مشترک خود کنار آمده و از طرف دیگر باید با خواستههای دخترانش روبهرو شود.
نقش او کمک میکند بحران خانواده فقط به تقابل پدر و دختر محدود نماند.
النا خاکبازان
النا خاکبازان دیگر بازیگر اصلی فیلم است و نقش دختر نوجوان خانواده را بازی میکند.
حضور او باعث میشود بحران خانوادگی فقط مربوط به یک نسل نباشد و تاثیر رفتار رشید بر اعضای مختلف خانواده دیده شود.
صفحه رسمی ونیز چهار بازیگر اصلی فیلم را لاله مرزبان، فرهاد اصلانی، ریما رامینفر و النا خاکبازان معرفی کرده است.
نقد و بررسی فیلم مراقب
مراقب از آن دسته فیلمهایی است که واکنش منتقدان به آن کاملا یکدست نبوده است.
تقریبا بیشتر نقدها روی قدرت ایده مرکزی، بازی بازیگران و بار اجتماعی فیلم توافق دارند، اما درباره میزان صراحت نمادها، فیلمنامه و پایانبندی اختلاف نظر وجود دارد.
نظر گاردین درباره مراقب
گاردین فیلم را یک درام خانوادگی قدرتمند توصیف کرده و بازی فرهاد اصلانی را ستوده است.
از نگاه منتقد گاردین، مهمترین ویژگی فیلم تبدیل شدن زندانبان به زندانبان خانواده خودش است. رشید میخواهد با حبس کردن اعضای خانواده از آنها محافظت کند، اما نتیجه رفتارش به کابوس خانوادگی تبدیل میشود.
گاردین همچنین فیلم را اثری خشمگین و اجتماعی میداند که زندگی در ایران را از مسیر یک خانواده و بحران اقتدار پدرانه روایت میکند.
نظر Cineuropa درباره مراقب
Cineuropa نگاه پیچیدهتری دارد.
این رسانه فیلم را اثری جذاب اما نابرابر ارزیابی کرده و تغییر مسیر آن از درام اجتماعی به یک نمایش روانشناختی خانوادگی را از نقاط قابل توجه آن دانسته است.
در عین حال، منتقد فیلم با بخش پایانی مشکل دارد. از نگاه او، فیلم در نهایت بیش از اندازه به سمت درک و بخشش شخصیت سرکوبگر میرود و برای رهایی زنان، نوعی اعتراف و توضیح رنج آنها را ضروری میکند.
این نقد مهم است، چون نشان میدهد فیلم در تلاش برای نشان دادن پیچیدگی رشید، ممکن است در بعضی لحظهها بیش از اندازه به او فرصت همدلی داده باشد.
بزرگترین نقطه قوت فیلم چیست؟
مهمترین نقطه قوت مراقب را میتوان در پیوند میان داستان شخصی و معنای اجتماعی آن جستوجو کرد.
اگر فیلم فقط درباره پدری کنترلگر بود، احتمالا به یک درام خانوادگی محدود میشد.
اگر فقط درباره شرایط اجتماعی ایران بود، ممکن بود به یک بیانیه سیاسی تبدیل شود.
اما قرایی تلاش کرده این دو سطح را همزمان جلو ببرد.
رشید مشکل شخصی دارد، اما مشکل او از جامعه جدا نیست.
خانه در حال تخریب است، اما خانواده نیز در حال فروپاشی است.
دختر میخواهد از خانه خارج شود، اما پدر میخواهد او را نگه دارد.
مردی که خودش احساس میکند قربانی شرایط شده، به عامل فشار بر دیگران تبدیل میشود.
این لایهها به فیلم عمق میدهند.
بزرگترین ضعف فیلم چیست؟
یکی از مهمترین ضعفهای فیلم، به همان نقطهای برمیگردد که میتواند نقطه قوت آن باشد: صراحت.
وقتی نمادها بیش از اندازه روشن شوند، مخاطب فرصت کمتری برای کشف معنا پیدا میکند.
برخی منتقدان نیز احساس کردهاند که فیلم در بخشهایی بیش از حد توضیح میدهد و به جای اعتماد به تصویر و موقعیت، پیام خود را از طریق دیالوگ منتقل میکند.
Cineuropa نیز پایانبندی و نحوه حل تعارض را یکی از بخشهای مسئلهدار فیلم دانسته است.
با این حال، این ضعفها باعث نشدهاند فیلم در سطح یک اثر معمولی باقی بماند. مراقب همچنان ایدهای مرکزی و تصویری قدرتمند دارد که پس از پایان فیلم در ذهن باقی میماند.
تمام حواشی فیلم مراقب
مراقب فقط به دلیل کیفیت سینمایی خود خبرساز نشد. مسیر تولید و نمایش این فیلم نیز با مجموعهای از حواشی همراه بوده است.
ماجرای تصویر بدون حجاب لاله مرزبان
یکی از نخستین حواشی بزرگ فیلم، انتشار تصویر لاله مرزبان بدون حجاب در ارتباط با مراقب بود.
انتشار این تصویر در تابستان ۲۰۲۶ واکنشهای زیادی در رسانههای ایران ایجاد کرد و توجهها را به فیلمی جلب کرد که تا آن زمان اطلاعات عمومی بسیار محدودی درباره آن منتشر شده بود. مهر نیز در گزارشی به مسئله حضور فیلم در ونیز و انتشار تصویر بدون حجاب بازیگر اشاره کرد.
اهمیت این اتفاق زمانی بیشتر شد که مشخص شد فیلم در ایران پروانه ساخت داشته است.
در نتیجه، پرسش اصلی فقط درباره تصویر یک بازیگر نبود. بحث بزرگتر این بود که چگونه فیلمی با چنین تصاویری توانسته مجوز تولید دریافت کند.
فیلم مراقب پروانه ساخت داشت؟
بر اساس گزارشهای منتشرشده، مراقب برای تولید در ایران پروانه ساخت داشته است.
همین موضوع باعث شد بحث گستردهای درباره سازوکار صدور مجوز تولید و نظارت بر محتوای فیلمها شکل بگیرد.
رسانههای داخلی از این مسئله بهعنوان یک تناقض یاد کردند و پرسیدند اگر فیلم برای ساخت مجوز داشته، چگونه محتوای نهایی آن با تصاویری که پس از معرفی در ونیز منتشر شده، تفاوت پیدا کرده است.
باید میان پروانه ساخت و اجازه نمایش تفاوت گذاشت.
داشتن مجوز ساخت به معنای دریافت مجوز نمایش عمومی در ایران نیست.
گزارشهای منتشرشده درباره مراقب نیز نشان میدهند که وضعیت نمایش داخلی فیلم در زمان مطرح شدن این حواشی روشن و قطعی نبوده است.
ادعای محسن قرایی درباره فیلمنامه جعلی
یکی از جنجالیترین بخشهای ماجرا به صحبتهای خود محسن قرایی بازمیگردد.
او در گفتوگو با ددلاین توضیح داده که برای عبور از فرایند دریافت مجوز، فیلمنامهای متفاوت یا تغییریافته را ارائه کرده و نسخهای را ساخته که با آنچه برای دریافت مجوز ارائه شده بود تفاوت داشته است.
قرایی همچنین توضیح داده که مسئله فقط حجاب نبوده و برخی مضمونهای اصلی فیلم از نظر او با محدودیتهای جدیتری روبهرو میشدهاند.
این بخش از ماجرا باید با دقت روایت شود، چون ادعای استفاده از فیلمنامه تغییریافته، اظهارنظر خود کارگردان است و نمیتوان بدون سند مستقل آن را بهعنوان واقعیتی تاییدشده از سوی تمام طرفهای درگیر ارائه کرد.
چرا فیلم را مخفیانه ساختند؟
قرایی درباره دشواری فیلمبرداری بخشهایی از فیلم نیز صحبت کرده است.
به گفته او، فیلمبرداری کامل یک پروژه سینمایی بهصورت مخفی امکانپذیر نبود. بنابراین برای بعضی صحنههای حساس، تعداد اعضای گروه فیلمبرداری به حداقل میرسید.
او توضیح داده که در برخی صحنههای بدون حجاب، فقط خودش، لاله مرزبان و فیلمبردار حضور داشتند و گاهی تلاش میکردند شرایط را شبیه تمرین صحنه نشان دهند. این روایت نیز در گزارش ددلاین از صحبتهای کارگردان آمده است.
اگر این روایت را در کنار موضوع فیلم قرار دهیم، یک تناقض قابل توجه شکل میگیرد.
فیلم درباره خانوادهای است که در یک فضای بسته، برای آزادی تلاش میکند.
و در فرایند ساخت خود نیز برای ثبت برخی تصاویر مورد نظر فیلمساز، با محدودیت و پنهانکاری روبهرو شده است.
همین همپوشانی میان مضمون فیلم و شرایط تولید، بخش مهمی از توجه رسانهای به مراقب را توضیح میدهد.
واکنش رسانههای داخلی به فیلم
پس از انتشار تصاویر فیلم و مشخص شدن حضور آن در جشنواره ونیز، رسانههای داخلی واکنشهای متفاوتی نشان دادند.
برخی رسانهها مسئله را از زاویه حجاب و نحوه صدور پروانه ساخت دنبال کردند.
برخی دیگر بیشتر روی مضمون فیلم و تصویری که از جامعه ایران ارائه میکند تمرکز داشتند.
در گزارشهای داخلی حتی بحثهایی درباره مسئولان نظارت سینمایی و پیامدهای اداری این ماجرا مطرح شد. برخی رسانهها میان جنجال فیلم و تغییر در مدیریت بخش نظارت سازمان سینمایی ارتباط برقرار کردند، اما چنین ارتباطی را نباید بدون سند رسمی بهعنوان رابطه علت و معلولی قطعی معرفی کرد.
آیا مراقب در ایران اکران میشود؟
وضعیت اکران داخلی مراقب یکی از پرسشهای مهم درباره فیلم است.
در زمان مطرح شدن حواشی و حضور فیلم در ونیز، گزارشهای رسانهای از نبود مجوز نمایش داخلی سخن میگفتند.
بنابراین نمیتوان صرف حضور فیلم در جشنواره ونیز را به معنای امکان اکران آن در ایران دانست.
این موضوع بهخصوص با توجه به محتوای فیلم و حواشی مربوط به نحوه تولید آن اهمیت بیشتری پیدا میکند.
حضور مراقب در جشنواره ونیز
مراقب در بخش افقهای هشتادوسومین جشنواره فیلم ونیز پذیرفته شد.
نمایش فیلم در ونیز نخستین نمایش جهانی آن بود و در تاریخ ۳ سپتامبر ۲۰۲۶ انجام شد.
صفحه رسمی جشنواره، مراقب را محصول مشترک ایران، آمریکا و آلمان معرفی کرده و محسن قرایی را کارگردان و لاله مرزبان، فرهاد اصلانی، ریما رامینفر و النا خاکبازان را بازیگران اصلی معرفی کرده است.
حضور فیلم در بخش افقها از نظر جایگاه جشنوارهای اهمیت زیادی دارد، زیرا این بخش معمولا میزبان فیلمهایی است که به زبان سینمایی تازه، روایتهای متفاوت یا موضوعات اجتماعی و هنری توجه دارند.
جایزه لاله مرزبان در ونیز
مهمترین موفقیت رسمی مراقب در جشنواره ونیز، دریافت جایزه بهترین بازیگر زن بخش افقها توسط لاله مرزبان بود.
هیئت داوران بخش افقها این جایزه را به لاله مرزبان برای بازی در Moragheb یا همان Falling House اهدا کرد.
این جایزه اهمیت بیشتری پیدا میکند چون در کنار واکنشهای متفاوت منتقدان به فیلم قرار گرفته است.
ممکن است منتقدی با ساختار فیلمنامه یا پایانبندی فیلم موافق نباشد، اما بازی یک بازیگر را جدا از این مسائل ارزیابی کند. موفقیت مرزبان در ونیز دقیقا نمونهای از همین اتفاق است.
نکته مهم دیگر این است که مراقب برنده جایزه اصلی بهترین فیلم بخش افقها نشد. جایزه بهترین فیلم این بخش به فیلم Un détour par Diane رسید. بنابراین در مقالههای فارسی نباید نوشته شود که مراقب جایزه بهترین فیلم افقها را برده است.
آیا مراقب جایزه دیگری هم در ونیز گرفت؟
برنده اصلی جایزه بهترین بازیگر زن، لاله مرزبان بود.
در کنار جوایز رسمی، گزارشهایی درباره دریافت جایزههای جنبی جشنواره نیز منتشر شده است، اما باید میان جوایز رسمی جشنواره ونیز و جوایز مستقل انجمنها و رویدادهای همزمان تفاوت گذاشت.
به همین دلیل مهمترین و قطعیترین افتخار فیلم را باید همان جایزه بهترین بازیگر زن بخش افقها برای لاله مرزبان دانست.
فیلم مراقب چند دقیقه است؟
مدت زمان فیلم در اطلاعات رسمی ونیز ۱۳۰ دقیقه ثبت شده است. با این حال، نسخهای با زمان ۱۲۴ دقیقه نیز در برنامههای رسمی ونیز و جشنواره هامبورگ دیده میشود.
بنابراین اگر در منابع مختلف با عدد ۱۲۴ یا ۱۳۰ دقیقه روبهرو شدید، این اختلاف احتمالا به تفاوت نسخه یا اطلاعات ثبتشده در جشنوارهها مربوط است.
نقد کلی فیلم مراقب
مراقب فیلمی نیست که تلاش کند همه چیز را با ظرافت پنهان کند.
قرایی ایده خود را به شکل آشکار در برابر مخاطب قرار میدهد:
یک زندانبان، خانواده خودش را زندانی میکند.
خانه در حال تخریب است.
دختر میخواهد فرار کند.
پدر میخواهد مانع او شود.
و در نهایت ساختاری که قرار بود خانواده را حفظ کند، خودش به عامل فروپاشی تبدیل میشود.
این صراحت برای بعضی منتقدان نقطه ضعف بوده و برای بعضی دیگر به قدرت اجتماعی فیلم تبدیل شده است.
گاردین فیلم را اثری قدرتمند، خشمگین و بهشدت بازیشده ارزیابی کرده، در حالی که Cineuropa از نابرابری فیلم و بعضی انتخابهای روایی و پایانبندی آن انتقاد کرده است.
در مجموع، مراقب را میتوان فیلمی دانست که ایده مرکزی بسیار قدرتمندی دارد و در بازیگری نیز موفق عمل میکند، اما در بعضی بخشها بهجای اعتماد به تصویر، بیش از اندازه به توضیح پیام خود متکی میشود.
مقایسه مراقب با سینمای اجتماعی ایران
مراقب به سنتی از سینمای ایران نزدیک میشود که در آن یک داستان خانوادگی بهانهای برای صحبت درباره جامعه است.
در چنین فیلمهایی، بحران بزرگ معمولا از یک اتفاق کوچک آغاز میشود.
اینجا نیز مشکل ابتدا ساده به نظر میرسد:
خانه باید تخریب شود.
پدر شغلش را از دست داده است.
دختر میخواهد مهاجرت کند.
اما همین مسائل کوچک، یک بحران بزرگتر را آشکار میکنند.
مشکل اصلی خانواده رشید فقط خراب شدن خانه نیست. مشکل این است که ساختاری که این خانواده بر پایه آن شکل گرفته، دیگر توان ادامه ندارد.
پایان فیلم مراقب چه معنایی دارد؟
پایان فیلم از جمله بخشهایی است که میان منتقدان محل بحث قرار گرفته است.
بدون ورود به جزئیات کامل پایان، میتوان گفت فیلم تلاش میکند مسئله فروپاشی خانواده را از مسیر رویارویی رشید با نتایج رفتار خودش به پایان برساند.
اما همه منتقدان با این انتخاب موافق نبودهاند.
Cineuropa معتقد است فیلم در بخش پایانی بیش از اندازه به سمت درک و بخشش شخصیت رشید میرود و به زنان خانواده فرصت کافی برای تعیین سرنوشت خودشان نمیدهد.
این نقد مهم است، زیرا فیلم در تمام طول داستان درباره آزادی زنان و کنترل مردانه صحبت میکند. بنابراین نحوه پایان دادن به این تعارض، نقش مهمی در معنای نهایی فیلم دارد.